Słowo od Gospodarza Dworu Czarne

A jak to było - opowiem...

Dwór "Czarne" znany jest w literaturze fachowej jako inwestycja Caspra Schoff-Gotsche'a z 1559 r.choć dziś już wiemy, że były tu co najmniej dwie wcześniejsze, średniowieczne fazy budowy. W źródłach niemieckich dzisiejsze Czarne to wieś "Schwarzbach"(Czarny Potok), niekiedy z uzupełnieniem "im Riesengebirge" (w Karkonoszach).

Jakoś późną wiosną, a może już wczesnym latem 1983 roku, zaprosiłem Pana Tomasza do Dworu "Czarne". Jako znany artysta-fotografik, ale też jako wytrawny znawca regionu i dokumentator jego walorów, był najlepszym kandydatem do wykonania misji specjalnej. W dziejach tej wiekowej budowli nadeszła znów ważna chwila. Po licznych wydarzeniach, takich jak rozbudowy, zmiany właścicieli, odbudowy po dwóch pożarach, modernizacje, jakie w ciągu 700 lat zmieniały jego skalę, architekturę, wystrój artystyczny, ale także funkcję i rangę obiektu, kończył się oto etap szczególny. Mówiąc wprost: etap szczególnie ponury. Ten cenny zabytek, jedna z nielicznych już rezydencji śląskiej szlachty z epoki renesansu, dotrwał do 1945 r. w dobrym stanie. Nawet pierwsze trzy lata po wojnie były dla niego łaskawe. Od ostatnich niemieckich mieszkańców Dworu, mieszkających tu do jesieni 1946 r. wiem, że pierwsi polscy zarządcy dali się zapamiętać, jako gospodarze, dobrze znający i rzetelnie wykonujący swój fach. Degrengolada przyszła wraz ze stalinowską epoką, gdy większość poniemieckich majątków rolnych przejęły PGR-y. W przypadku "Czarnego" wystarczyło 20 lat. Nie pomogło to, iż w 1962 r. został on wpisany (z numerem 1139) do rejestru zabytków Dolnego Śląska: pusty i mocno już zdewastowany dwór ukazuje doku-mentacja konserwatorska r. 1970. W parę lat później był to już stan katastrofalny a jego właściciel - Państwowe Przedsiębiorstwo Hodowlane w Wojanowie - z pełną bezradnością anonsował konserwatorowi wojewódzkiemu konieczność wyburzenia ruiny. A przecież... funkcjonujący tuż obok zakład rolny był wtedy w stanie kwitnącym. Moja wieloletnia znajomość z "Czarnem" przekształciła się w związek trwały, gdy w końcu lat 70-tych p. Jadwiga Skibińska, ówczesny Wojewódzki Konserwator Zabytków, stosownym glejtem nadała mi status społecznego opiekuna tego zrujnowanego zabytku. Ambitny plan ratowania Dworu szybko dojrzał w kręgu jeleniogórskich ekologów w 1981 r., w czasie pierwszej "Solidarności". Zanosiło się na szeroko zakrojoną kampanię obywatelską wspieraną przez władze konserwatorskie. Stan wojenny zakłócił tę inicjatywę. Z dużej inicjatywy zamieniła się w dyskretny, ale bardzo skuteczny sojusz kilku zdeterminowanych osób. Remont ratowniczy ruszył latem 1983 roku. Konieczność udokumentowania stanu przed remontem zabytku a potem w jego kolejnych fazach, to jeden z kanonów sztuki konserwatorskiej. Do 1987 r., gdy Dwór był już ostatecznie uratowany i zabezpieczony p. Tomasz Olszewski, wraz ze swoimi foto-instrumentami, był częstym gościem na placu budowy. Do archiwum kustosza trafiło blisko 1000 zdjęć i negatywów z tej fazy prac.